امام خمینی(ره) و بنیان‏ های نظری امنیت در جمهوری اسلامی ایران

کتاب «امام خمینی(ره) و بنیان‏‌های نظری امنیت در جمهوری اسلامی ایران» بخشی از پروژه پژوهشی «امام خمینی(ره) و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران» است که در قالب مجموعه مقالات به زیور طبع آراسته شده است. هر یک از مقالات، به مثابه قطعات پازلی هستند که در مجموع بنیان‏‌های نظری امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران را شکل می‏‌د‌هند و آن را در چارچوب متغیرهایی چون فلسفه امنیت، مفهوم امنیت، مرجع امنیت، ابعاد امنیت و منابع و شیوه‏‌های تأمین امنیت، بازنمایی می‏‌کنند. تصمیم‏‌گیران، دست‏اندرکاران و پژوهش‏گران «امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، مطالعه این کتاب را سودمند خواهند یافت.

آینده‌پژوهی در مطالعات استراتژیک

شناخت آینده و اقدام به موقع رمز موفقیت در عرصه تصمیم‏‌گیری راهبردی به شمار می‏‌آ‌ید. آثار مربوط به حوزه آینده‌پژوهی در علمی‌کردن و کارا نمودن سناریوها و راهبردهای آتی در حوزه مطالعات سیاسی و امنیتی و همچنین در سایر حوزه‌های مدیریتی اهمیت زیادی دارند.
حوزه آینده‌‏پژوهی، قلمروی تازه به جهان آینده است و ادبیات تولید شده در این زمینه بسیار کم است. کتاب حاضر مجموعه مقالاتی است که با هدف شناسایی بنیان‏‌های نظری و عملی این حوزه به رشته تحریر درآمده است و بی‏‌گمان می‏‌تواند برای تصمیم‌‏گیران حوزه داخلی و خارجی و دانشجویان و پژوهشگران علاقمند به ملاقات آینده‌‏پژوهی بسیار سودمند باشد.
مجموعه مقالات حاضر به همان‏‌سان که مکمل یکدیگرند، هویتی مستقل دارند و این هویت مستقل در سرتاسر کتاب همچنان حفظ شده است. خوانده ضمن آشنایی با پیشینه، الگوها و شیوه‏‌های آینده‌‏پژوهی در مطالعات راهبردی، با چگونگی انجام مطالعات علمی و عملی در این حوزه نیز آشنا می‏‌شود.

امنیت ملُی از منظر امام خمینی (ره)

امام خمینی(ره)، در مقام رهبر انقلاب و جمهوری اسلامی ایران و همچنین، بنیان‏گذار نظام اسلامی در ایران، به نظریه‌‏پردازی و ایده‏‌پردازی در خصوص شالوده‏‌ها و مبانی نظری و عملی نظام جمهوری اسلامی نیز پرداخته‏‌اند. مبانی نظری و عملی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، از جمله این شالوده‏‌هاست که برای تبیین آن، کمتر به آرا و اندیشه‏‌های امام خمینی(ره) استناد شده و یا از آن بهره گرفته شده است.

قدرت نرم و سیاست خارجی ایالات متحده

گسترده شدن ایستارهای منفی در قبال سیاست خارجی ایالات متحده به‌ویژه در پی جنگ تجاوزگرانه برضد عراق و سپس اشغال نظامی آ‌ن کشور، نگاه‌ها را از نو متوجه معنای قدرت نرم و ابزارهای آن ساخته است. در مجموعه مقالات حاضر، گروه برجسته‌ای از نویسندگان، موضوع قدرت نرم را به جامع‌ترین شکلی که تا امروز صورت گرفته است برای خوانندگان به بحث می‌گذارند. منظور از قدرت نرم، توسل به جلب‌نظر و مجاب‌سازی به‌جای کاربرد قهر یا زور در سیاست خارجی است. قدرت نرم برخاسته از جذابیت فرهنگ، آرمان‌های سیاسی و خط‌مشی‌های یک کشور است حال آنکه قدرت سخت از توانایی نظامی یا اقتصادی کشور نشأت می‌گیرد.
قدرت نرم از زمانی‌که جوزف نای استاد دانشگاه هاروارد این اصطلاح را سکه زد به‌صورت جزئی از گفتمان سیاسی روز شده است و کتاب حاضر نیز حاوی فصل تازه‌ای به قلم خود نای است که در آن نظرات وی دربارة قدرت نرم، سخت و هوشمند بازگو، و نارسایی‌های دولت بوش نیز به نقد کشیده شده است. سایر فصل‌های کتاب، پاسخ‌هایی است که از دیدگاه‏های مختلف نظری، تاریخی و سیاست‌گذارانه به نظرات نای داده شده است و ما را هم از قدرت نرم و هم از مفهوم قدرت آگاه‌تر می‌سازد.
این کتاب جامع‌ترین و روزآمدترین تحلیلی است که دربارة این مفهوم کلیدی در امور خارجی صورت گرفته و ضرورت مطالعة آ‌ن برای پژوهندگان سیاست خارجی ایالات متحده، دیپلماسی عمومی، روابط بین‌الملل و تحلیل سیاست خارجی انکارناپذیر است.

امنیت ملی و حقوق بشر در جوامع مختلف

تلاش برای پیش‌بینی وقایع آینده از دیرباز مورد توجه انسان‌ها قرار داشته است و در طول تاریخ انسان‌ها تلاش کرده‌اند با توسل به قرائن و شواهد طبیعی –به درستی یا به اشتباه- به درک حوادث آینده دست یابند. در دنیای متغیر کنونی نیز ضرورت فهم روند تحولات آینده، آینده‌پژوهی را به یکی از حوزه‌های مفید و پرطرفدار در عرصه‌های مختلف راهبردی، سیاسی، صنعتی، مدیریتی و... تبدیل کرده است. به طوری که اندیشمندان با گرایش روزافزون به این حوزه مطالعاتی در صدد شناسایی معیارهای علمی برای فهم و پیش‌بینی آینده هستند.
کتاب حاضر از منابع مطالعاتی معتبری است که در جهت علمی کردن آینده‌پژوهی و شناسایی دام‌های متداول موجود بر سر راه آینده‌پژوه گام برداشته است. استفاده از مثال‌های متعدد و متنوع مربوط به حوزه‌های مختلف علمی، ساده‌گویی و کاربردی بودن مطالب کتاب آن را به متنی بین‏رشته‌ای و جذاب برای دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های مختلف به ویژه آینده‌پژوهان و تصمیم‌گیرندگان عرصه‌های راهبردی تبدیل کرده است. از این رو، ناشر ضمن تقدیم این اثر به جامعه علمی و سیاستگذاری کشور مطالعه آن را به علاقمندان و پژوهشگران آینده‌پژوهی توصیه می‌کند.

دولت‌های شکننده و امنیت انسانی

دولت‌های شکننده یکی از مفاهیم و پدیده‌های جدید در روابط بین‌الملل است و در سال‌های آینده به دو دلیل بیش از پیش مورد توجه خواهد بود. نخست، در حالی که امنیت انسانی و حکومت‌داری خوب در حال تبدیل شدن به ایده ‌و ارزش جهان‌شمول هستند، دولت‌های شکننده نه تنها نظام‌های حکومتی قابل قبولی نیستند، در نقض امنیت انسانی نقش اساسی دارند. دوم، دولت‌های شکننده پیامدهای منفی گسترده‌ای برای امنیت ملی کشورهای دیگر و امنیت بین‌المللی دارند. اگر جامعه بین‌المللی بتواند چشم خود را بر نقض امنیت انسانی در جوامع دیگر ببندد، مطمئناً نمی‌تواند پیامدهای امنیتی دولت‌های شکننده بر امنیت ملی و بین‌المللی را نادیده بگیرد. دولت‌های شکننده هم به لحاظ ارزشی و هم به لحاظ راهبردی مورد توجه هستند. اما بدون شناخت دقیق این نوع دولت‌ها و سازوکار تأثیرگذاری‌شان بر امنیت انسانی، تأمین امنیت و ایجاد جوامع امن و انسانی بسیار دشوار است. کتاب حاضر معنا و مفهوم دولت‌های شکننده و پراکندگی آنها در جهان و چگونگی و میزان تأثیرگذاری‌شان بر امنیت انسانی را بررسی می‌کند.

حزب‌الله لبنان- سیاست، قدرت و اقتدار

کتاب حاضر مجموعه مقالاتی درباره قدرت نظامی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی حزب‏الله است. این کتاب ضمن اشاره به ریشه‏‌های شکل‏‌گیری تاریخی و اجتماعی این جنبش تلاش می‏‌کند برنامه‏‌ها و عملکرد نظامی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی حزب‏الله لبنان را تشریح کند. به بررسی و تحلیل تاکتیک‏‌ها و استراتژی‏‌های نظامی حزب‏الله در جنگ 2006 با اسراییل بپردازد؛ جنگی که باعث شد سیاست‏گذاران دفاعی آمریکا در استراتژی‏‌های دفاعی خود بازنگری اساسی کنند. مجموعه مقالات حاضر که بخشی از آن تألیف و بخشی دیگر ترجمه است می‏‌کوشد قدرت، سیاست و اقتدار حزب‏الله را تشریح و تبیین کند، به ویژه، قدرت نمایی حزب‏الله در حوزه قدرت نرم و سیاست‏های راهبردی درخور توجه زیادی است.

فرهنگ امنیت ملی - دوجلدی

اين كتابي است كه دانش‌پژوهان روابط بين‌الملل نوشته‌اند، دانش‌پژوهاني كه در گورستان مطالعات جامعه‌شناختي به جستجو و كندو كاو مي‌پردازند. تحقيق و تعليم فرايندي ذاتاً اجتماعي است. كتاب حاضر «منافع دولت» را كه تبيين‌هاي مسلط و غالب در مورد امنيت ملي در اغلب مواقع مسلم و مفروض مي‌گيرند، به مسئله‌اي كه قابل طرح و بررسي و البته چالش‌پذير است، مبدل مي‌سازد. اين كتاب ، ديدگاهي جامعه‌شناختي در مورد سياست‌امنيت ملي ارائه مي‌دهد، و استدلال مي‌كند كنشگراني كه در برابر عوامل فرهنگي واكنش نشان مي‌دهند، منافع امنيتي را تعريف مي‌كنند. به همان سان، با موضوعاتي كه اكثر دانش‌پژوهان امنيت ملي دشوار مي‌دانند، سروكار دارد.
كتاب حاضر موضوعات سياسي و حوزه‌هاي تجربي‌اي را برمي‌گزيند كه ديدگاه‌هاي ريشه‌دار و قديمي در حوزه‌ي امنيت ملي را مورد تاييد قرار مي‌دهند. کتاب حاضر تأثير هويت‌هاي سیاسي در اين روند را تحليل مي‌كند، و در همين راستا دولت‌ها را كنشگراني اجتماعي قلمداد مي‌نمايد؛ هويت‌هاي سياسي را در پرتو زمينه‌هاي تاريخي خاص مي‌كاود، و تأثيراتي را كه هويت‌هاي در حال تغيير بر منافع سياسي و در نتيجه بر سياست‌هاي امنيت ملي دارند، تشريح مي‌نمايد. و سرانجام اين كتاب استدلال مي‌كند كه ما نبايد آنچه را مي‌بايد تبيين كرد (منابع و محتواي منافع امنيت ملي كه دولت‌ها و حكومت‌ها دنبال مي‌كنند) مسلم فرض كنيم. اين كتاب ادعا مي‌كند كه تمركز بر هويت سياسي و زمينه‌ فرهنگي نهادي راه نويد بخشي را براي تبيين شرايط در حال تغييرِ سياست امنيت ملي به دست مي‌دهد. مطالعه چنین کتاب ارزشمندی برای همه دانش پژهان علوم سیاسی، روابط بین الملل و مطالعات راهبردی و امنیتی توصیه می شود.

سیاستگذاری عمومی مقایسه‌ای

سیاستگذاری عمومی مقایسه‌ای، در گام اول و آخر، از درس‌ها سخن می‌گوید. کدام درس‌ها را از چه کسانی چگونه باید آموخت و سپس چگونه به کار بست تا حاصل آن، منفعتی جمعی را به بار آورد. کتاب حاضر، بیش از آنکه مصادیق درس‌ها را مورد توجه قرار دهد، روش‏شناسی درس‏آموزی را دست‏مایه کار خویش می‌کند و بدین ترتیب، با طرح ده گام، آموختن از دیگران در به کار بستن یا نبستن سیاست‌ها را حاصل روش‌‏شناسی‌اش قرار می‌دهد. نگارش این کتاب، اگر چه در وهله نخست، به قصد مطالعه دانش‏جویان بوده است، مردان و زنان میدان عمل سیاست‌ها نیز از خواندن آن به ریزه‏‌کاری‌هایی قابل تأمل و تعامل دست خواهند یافت.

بازگشت تاریخ و پایان رویاها

بعد از فروپاشی شوروی دولت‌های غربی به ویژه آمریکایی‌ها ندای پیروزی سرداده و جشن شادی و موفقیت گرفتند. نومحافظه‌کاران، آمریکا را بزرگترین قدرت جهان برشمردند که غیرقابل چالش است. فوکویاما کتاب پایان تاریخ را نوشت و پیروزی نهایی لیبرالیسم را اعلام کرد. اما در دو دهه گذشته، اميدها براي نظم بين‌المللي صلح‌آميز جديد به دلیل واقعيت‌هاي جدي كم­رنگ شده‌اند: قدرت‌هاي بزرگ دوباره براي نفوذ و منزلت رقابت مي‌كنند. دولت-ملت‌ها مانند هميشه قدرتمند باقي مانده و همچون گذشته نيروهاي ويرانگر ناسيوناليسم جاه‌طلب را به نمايش مي‌گذارند. رقابت بين‌المللي ميان ايالات متحده، روسيه، چين، اروپا، ژاپن و ايران تهديدهاي جديدي از نوع منازعه‌هاي منطقه‌اي می­‌آفریند. نادرستي انتظار بزرگ بعد از جنگ سرد مبني بر اينكه جهان به يك عصر هم‌گرايي ژئوپلتيكي بين‌المللي وارد خواهد شد، اثبات شده است. از نظر نویسنده کتاب، واقعیت‌های جهان امروز نشان می‌دهد که جهان لیبرال از نظر داخلي به دلیل موضوعاتي كه هم عميق و هم متعدد هستند، دچار شكاف و سردرگمي شده است؛ پایان تاریخ رؤیایی بیش نبوده است. باید «بازگشت تاريخ و پايان رؤياها» را نظاره کرد که پروفسور کگان به استادی واقعیت‌های آن را در کتاب حاضر به تصویر کشیده است.

چشم انداز عراق آینده

کتاب حاضر شامل هفت فصل است که هریک ابعادی از چشم‏‌انداز عراق آینده را به تصویر می‏‌کشند. رشته پیوند‏دهنده مجموعه، بررسی روندهای داخلی و خارجی عراق جدید است. کتاب نگرشی آینده‏‌پژوهانه دارد و در پرتو بررسی تحولات عراق مدرن، به ویژه وقایع پس از سقوط رژیم بعث، تلاش می‏‌کند سمت و سوی مسیر حرکت عراق آینده را ترسیم نماید. دیگر ویژگی کتاب، کاربردی و راهبردی ‏بودن مباحث آن می‏‌باشد. برآوردها معطوف به مسائل نظری صرف نیستند و ماهیتی کاربردی و راهبردی نیز دارند. به بیان دیگر، نیم‌‏نگاهی نیز به این مقوله می‏‌اندازند که بر اساس روندهای احتمالی، جمهوری اسلامی ایران با چه فرصت‏ها، چالش‏ها و تهدیدهایی در صحنه عراق روبروست و چگونه می‏‌بایست از فرصت‏‌های پیش‏‌آمده بهره‏‌برداری و با چالش‏‌ها و تهدیدهای احتمالی، به نحو شایسته مواجه شود.